تفسير : يَوْمَ نَطْوِى السَّماءَ كَطَىِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ يعنى : به ياد آور روزى را كه آسمان‌ها را مىپيچيم و در هم مىنورديم بدان گونه كه طومار مكتوب ، خطوط و نوشته‌هاى خود را درهم مىپيچد . در اين جمله آسمان‌ها و همهء كرات عالم بالا تشبيه به خطوط و نوشته‌هايى شده كه به وسيلهء طومار پيچيده و در نورديده و متصل به هم مىگردد . يعنى همهء كرات جوّى يا آسمان‌ها به اصطلاح شرعى زير چتر ارادهء خداوند جمع و پيچيده مىگردند . و لازمهء كلام آن كه همان‌گونه كه خطوط و نوشته‌ها در داخل سجل محفوظ است آسمان‌ها نيز در قبضهء قدرت حق باقى مىماند و تنها نظم فعلى جهان هستى به هم مىخورد و ساكنانش در محيط محشر گرد مىآيند . كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ يعنى : همان گونه كه نخستين آفريده را پديد آورديم « 1 » ( يعنى انسان‌ها را در طول عمر دنيا به تدريج از كتم عدم به عرصهء وجود وارد كرديم ) آن را اعاده مىدهيم . يعنى پس از ميراندن و اهلاك و هضم در شكم خاك دوباره به صحنهء محشر بازمىگردانيم . غرض آن كه اين اعاده مثل آن ايجاد براى ما سهل و آسان است . و بايد دانست كه اين عمل عظيم سه مرحله‌اى : ايجاد ، اعدام و اعاده اختلاف كيفيت دارد ، زيرا ايجاد نسبت به همه تدريجى ، و اعاده نسبت به همه دفعى ، و اعدام نسبت به برخى تدريجى و به برخى ديگر دفعى است . وَعْداً عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ يعنى : اعاده كردن و زنده‌نمودن هر ذىنفس وعده‌اى است بر عهدهء ما كه به ارادهء ازلى انجام آن را برعهدهء خود نهاده ، تصميم گرفتيم و حتماً انجام‌دهندهء آن هستيم ، زيرا آنچه را كه ارادهء حتمى ما بر آن تعلق گيرد تحقق خارجى بخشيدن بدان آسان است . وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا

--> ( 1 ) . همان گونه كه نخستين بار آفريدگان را پديد آورديم .